In Zaandam ligt het stedelijke zwaartepunt van de Zaanstreek. Bijna de helft van alle Zaankanters woont hier. Het stadshart kent een autovrij winkelgebied en een horecaplein, terwijl aan de Zaan het moderne Zaantheater optorent.
Aan de dijken langs de Zaan staan historische koopmanshuizen, moderne wooncomplexen en oude levensmiddelen fabrieken. Imposant is bijvoorbeeld het Verkadecomplex. Een aantal van deze fabriekspanden heeft een monumentale status. Langs de Oostzijde maken fabrieken plaats voor appartementencomplexen, waarvan de architectuur duidelijk verwijst naar de vroegere bedrijfspanden.
Zaandam is opgedeeld in 9 wijken.
